Wanneer we aan Hera denken, zie je vaak het beeld van een jaloerse en wraakzuchtige godin, de echtgenote van Zeus die haar tijd besteedt met het straffen van zijn minnaressen en kinderen. Ze is eigenlijk de beschermster van het huwelijk en het gezin, maar in de verhalen komt ze zelden naar voren als een beschermende moederfiguur. In plaats daarvan wordt ze afgeschilderd als een nijdige vrouw.
Hera in het begin
Hera speelde ooit een andere rol, los van Zeus. In het begin werd ze vereerd als een zelfstandige moedergodin en beschermer van vruchtbaarheid en vrouwen. Ook vocht ze in de tienjarige oorlog tegen Kronus met haar broers en zussen. Zelfs haar tempels behoren tot de oudste en indrukwekkendste in Griekenland. Pas later, met de opkomst van het Olympische pantheon waarin Zeus centraal kwam te staan, lijkt Hera’s rol te veranderen van autonome godin naar de echtgenote die vooral reageert op het gedrag van haar man.
Hera wilde niet met Zeus trouwen in het begin. Zeus vermomde zichzelf als Koekoe en deed alsof hij gewond was. Toen Hera de vogel in haar armen nam, onthulde hij zichzelf. Hij misbruikte haar en uit schaamte ging ze akkoord met het huwelijk.
Perspectief van de man
De Griekse mythen werden geschreven en bedacht door mannelijke schrijvers in een samenleving waar vrouwen weinig macht hadden. Het is dan ook niet verrassend dat Hera vooral beschreven wordt vanuit de blik van de man. Haar macht en intelligentie worden vaak gereduceerd tot jaloezie, terwijl Zeus’ talloze affaires en kinderen juist worden gezien als teken van zijn kracht en viriliteit.
Hera’s wraak richt zich in de mythen zelden rechtstreeks op Zeus, maar op de vrouwen met wie hij een affaire had of op de kinderen die daaruit geboren werden. Dit beeld versterkt het beeld van de vrouw die haar frustraties uit op andere vrouwen in plaats van de verantwoordelijke man. Maar misschien zegt dit vooral iets over de manier waarop de schrijvers vrouwelijke macht en woede probeerden te framen: als irrationeel, hysterisch en zelfs gevaarlijk.
Het feministische perspectief
Vanuit een feministisch perspectief kunnen we Hera zien als iemand die weigert zich neer te leggen bij ongelijkheid. Haar woede is niet irrationeel, maar een poging om grenzen te stellen in een wereld die haar voortdurend degradeert. In een samenleving waar Zeus’ overspel wordt verheerlijkt als bewijs van zijn mannelijkheid en godheid. Ze herinnert ons eraan dat beloften, vooral die van het huwelijk, niet vrijblijvend zijn.
Vanuit dit perspectief is Hera de enige godin die werkelijk grenzen durft te stellen aan Zeus. Waar de andere Olympiërs vaak meewerken of zwijgen, is zij degene die zich verzet, zelfs als de verhalen haar daar belachelijk voor maken.
De mythe van Typhon
Hera’s woede en verzet kwamen op een extreme manier naar buiten in de mythe van Typhon. Ze smeekte Gaia (moeder Aarde) om een zoon die sterker was dan Zeus. Ze baarde Typhon alleen. Typhon, vaak gezien als het ultieme monster, is een levend protest. Uiteindelijk werd hij toch door Zeus verslagen omdat de andere Olympiërs hielpen. Iedere keer dat Hera macht of verzet opeist, wordt dat door Zeus wordt neergeslagen.
Typhon kreeg samen met Echidna, half vrouw, half slang, een hele generatie mythische wezens als kinderen. Denk aan Cerberus (de driekoppige hond), de Hydra van Lerna, de Chimaera, de Sfinx en de Nemeïsche leeuw. Deze wezens waren sterk, fascinerend en oeroud. In de mythen waren ze obstakels voor de Griekse helden.
En wie creëerde die helden? Zeus en de andere goden.
Zoon van Zeus, Herakles moest de leeuw en de Hydra doden. Ook moest Herakles Cerberus ontvoeren en vastzetten. Al deze “heldendaden” waren waarschijnlijk pogingen van Zeus en zijn Olympische orde om systematisch de nakomelingen van Typhon, Echidna en Hera’s bloedlijn uit te roeien en voorgoed te onderdrukken.
Familie machtsstructuur
De zonen van Zeus, denk aan Ares, Hephaistos, kregen allemaal een eigen plaats als Olympische goden. Zijn dochters daarentegen, zoals Hebe en Eileithyia, kregen geen gelijkwaardige positie. Ze werden naar de achtergrond geschoven of kregen taken die nauwelijks status gaven. Zoals Hebe, Zeus gaf haar de rol van wijnschenker voor de goden. Maar ook dit werd afgepakt. Zeus ontvoerde een sterfelijke jonge man, Ganymede en maakte hem de nieuwe wijnschenker. Sommige van Zeus’ illegitieme kinderen, Hermes, Apollo, Dionysos en Athena kregen wel een plek op de Olympus. Maar zijn dochters uit het huwelijk werden genegeerd.
In plaats van haar te zien als een jaloerse vrouw, is Hera iemand die opstaat tegen deze machtsstructuur. Haar woede is geen hysterie, maar verzet. Ze verdedigt de instituties van trouw en gelijkheid.