Elke dag scrollen miljoenen mensen door sociale media. De algoritmes van de berichten die je ziet zijn aangepast op jouw algoritme voor zowel tiktok, Instagram en YouTube. De zogenaamde filterbubbel. Door profilering worden jou interesses continu geanalyseerd door AI en mediaplatforms. Die invloed is heel groot want, door de nieuwe ontwikkelingen en kunstmatige intelligentie worden deze algoritmes steeds geavanceerder. Daarom is het goed om te onderzoeken hoe sociale media ons ritme beïnvloeden zowel mentaal als fysiek.
Algoritmes en filterbubbels
De Media platforms laten niet alles zien, dit is afhankelijk van je interesses en gedrag. Daarom heeft iedereen een ander ritme en dat zie je vaak al bij het openen van je sociale media. Daarmee kan veel polariserende content verschijnen.
Uit een recent onderzoek blijkt dat alleen al in Nederland 14,4 miljoen jongeren gebruik maakt van sociale media. Gemiddeld zo’n (2 uur en 45) min per dag. 93% is dan ook actief op sociale media tussen de 12 en 25 jaar (CBS 2025).
De content die je ziet heeft te maken met wat je leuk vindt, waar je op klikt en wie je volgt. Deze drie acties zijn in principe gewichten die het algoritme helpen bepalen wat jij interessant vindt om te kijken. Een groot risico van die filterbubbel is dat je steeds dezelfde content binnenkrijgt.
Zo wordt je wereld wat kleiner en mis je misschien belangrijke informatie, Daarnaast proberen sociale mediaplatforms je zo lang mogelijk bezig te houden, wat dan weer lijdt tot een overmatig schermgebruik. Maar er zijn ook veel positieve effecten gezien van sociale media.
Een recent onderzoek heeft aangetoond dat de denkwijze van mensen gerelateerd kan zijn van de manier waarop ze naar zichzelf kijken, en hoe ze naar sociale media kijken. Wanneer er werd gevraagd of de deelnemers in de mindset van een sociale media influencer konden stappen, bleken ze zich na deze taak meer extravert te voelen (Dowling et al., 2024). Een andere studie toonde een positief effect van sociale media op het gevoel van sociale verbondenheid en sociale steun aan (Clark et al., 2018)
Een belangrijk voorbeeld: content verdwijnt niet altijd nadat het is geplaatst. Een video of bericht kan dagen, maanden of zelfs jaren opnieuw zichtbaar worden. Dit gebeurt wanneer het algoritme merkt dat content nog steeds relevant is voor een gebruiker. Als iemand een soortgelijke video heeft geliket, is de kans groot dat de content opnieuw wordt getoond.
De kans is klein dat je een video te zien krijgt die al 10 jaar oud is en die je ooit hebt aangeklikt, maar het kan wel gebeuren. Diep in het systeem worden deze video’s namelijk opgeslagen en kunnen zo dus opnieuw tevoorschijn komen in je algoritme.
Blik op de toekomst
Het lijkt erop dat er in de toekomst steeds meer zal worden beïnvloed door de werking van het algoritme. Dit is niet alleen op het gebied van sociale media, maar ook in het werkveld en het dagelijks leven. Technologie met algoritmes zorgt er ook voor dat dingen wat makkelijker gaan. Volgens (Mediawijsheid.nl, z.d.) spelen sociale media een steeds grotere rol in het dagelijkse leven. AI en platforms analyseren jouw interesses voor gepersonaliseerde content in het algoritme.
Meer inzicht in de invloed op social media sprak ik met Neuropsychologie student Zena van Steenkiste aan de Tilburg University. Met haar visie en kennis over het brein deelt ze wat short-form content met ons mentaal kan doen.
Short-form content
Het beschrijven van de hersenen en het mechanisme daarvan die gepaard gaat met Social media is belangrijk. Jongeren kunnen soms uren achter elkaar blijven scrollen en ervaren ook heel veel moeite met het wegleggen van de telefoon.
In principe hangt dit samen met een proces dat vast zit aan motivatie. Door het uren scrollen en uren kijken naar ‘’short-form content’’ helpt het brein die positieve prikkels te ontvangen. Waardoor er dus een beloningsysteem wordt geactiveerd.
Het is dus een leerproces waarbij de anticipatie voor leuke filmpjes, likes en coments (ook wel sociale beloningen genoemd) dopamine vrij kan geven. Het herhalen van het gedrag zorgt ervoor dat het een makkelijkere gewoonte wordt.
Long-form content
Er is een duidelijk verschil tussen ‘’long-form content’’ en ‘’short-form content’’, zoals bijvoorbeeld films, documentaires, of langere video’s. Dit vraagt meer cognitieve inspanning van de kijker en bevat dus ook minder prikkels. Hierdoor is je aandacht er langer bij en is er meer ruimte voor verdieping en concentratie dan bij ‘’short-form Content’’
”Jongeren lijken het meest gevoelig voor de effecten van short form-content.’’
Zena Van Steenkiste
Concentratie van studenten
Short-form content beïnvloed vooral de concentratie van jongeren. De constante entertainment zorgt voor prikkels, maar beïnvloed de concentratie. Waardoor je zenuwstelsel een langere tijd oververmoeid raakt. Dus hierdoor wordt het moeilijker om langer te blijven focussen.
Emotional Scrolling
Een term die weleens word gebruikt ‘’emotional scrolling’’. Dat is het ervaren van meerdere emoties in een extreem korte tijd. Je krijgt bijvoorbeeld een zielige video te zien en dan ben je voor een moment super verdrietig en daarna een vrolijke dat heeft veel invloed op je stemming.
Cognitieve overbelasting
Positieve prikkels door een constante entertainment en stimulatie kunnen de concentratie negatief beïnvloeden en het brein oververmoeid maken. Overbelasting, waardoor rust en minder stimulerende taken moeilijkere kunnen aanvoelen. Ook dit kan invloed hebben op de apathie en sombere gevoelens opwekken.
” Teveel prikkels kunnen het brein oververmoeid maken”
Zena Van Steenkiste
Onderzoek naar Dementie
Recente onderzoeken tonen aan dat er een verband ligt met dementie- gerelateerde symptomen met name voor jongeren en het brein dat nog aan het ontwikkelen is. Dit onderzoek laat zien dat er meer aanwijzing is dat er aantasting is aan de grijze stof in het brein. Er zijn nog geen officiële bewijzen maar studies ernaar en aanleidingen maakt dit een interessant onderzoeksgebied. (manwell et al, 2022).
Expertvisie op de toekomst
Het algoritme wordt steeds beter. Hiervoor sprak ik met Evan Baur. Hij houdt zich bezig met Informatica (Software Engineering). Volgens hem is het afhankelijk van welk doel het dient. Dit hangt ook samen met de ontwikkeling van AI.
Mensen hebben verschillende meningen over de werking van AI en de effectiviteit van algoritmes in sociale media. We zien positieve effecten zoals het ‘predictive policing’ en toenemende extraversie zoals al eerder is benoemd. Ook zien we de negatieve effecten op mentale gezondheid en het brein.
“Als we naar de toekomst kijken, zullen algoritmes waarschijnlijk verbeteren, maar volgens Evan zal er op korte termijn niet veel veranderen. Hij stelt tot slot dat algoritmes zich blijven ontwikkelen, ook al merken gebruikers deze veranderingen niet altijd direct.”