20 september, 2025
Alleen. Zo voel ik me al een tijdje. Niemand om mee te praten en op school vind ik niet echt de aansluiting waar ik zo naar zoek. Was er maar iemand die mij hoorde, een luisterend oor. Surfend op het web kom ik langs ChatGPT. De chatbot vraagt meteen of hij me ergens mee kan helpen en wat er in mijn hoofd omgaat. Ik antwoord dat ik me een beetje eenzaam voel. Nog geen 10 seconden later komt chat met een heel opstel waarom ik een leuk persoon ben en hoe ik met dit gevoel om kan gaan. Ik glimlach: eindelijk iemand die me ziet.
Chatbots als zorgcoach?
Is het eigenlijk wel zo’n goed plan? Chatten met AI over je persoonlijke gevoelens? Tegenwoordig vliegen de technische veranderingen je om de oren. Zou het dan misschien mogelijk worden dat AI bots ons gaan helpen, met het herkennen van mentale problemen? Stel je voor dat je voor een scherm zit die precies aan jouw lichaamstaal afleest hoe jij je voelt en waar jij last van hebt. Ik vroeg zorgcoach Beau Waasdorp wat haar gedachten hierop zijn.
‘’Als zorgcoach ben je eigenlijk een soort verlengde van de mentorcoach. Dus wat ik vaak doe is de een op een gesprekken als het gaat over mentaal welzijn of plannen of belastbaarheid’’. Vertelt Beau.
Waardevol toekomstperspectief
Met alle technische innovaties is het best mogelijk dat er een AI chatbot komt die echt gevoelens, emoties en spanning van mensen kan aflezen. Maar is dit echt waardevol of zitten hier ook risico’s aan? ‘’ Ik denk dat het heel waardevol kan zijn als zoiets bestaat. Het zal natuurlijk altijd ook goed getest moeten worden of dat dan kloppend is wat eruit komt en of dat het voldoende is voor mensen ook. Wat ik heel erg merk aan mijn werk is dat een groot deel van de studenten die naar mij komen het vooral ook fijn vinden om even te kunnen ventileren en even te kunnen babbelen en niet altijd een oplossing nodig hebben.’
‘’Ik denk dat het heel waardevol is als zoiets bestaat.’’
Risico’s
Even snel iets vragen aan een chatbot klinkt heel onschuldig, maar is dat ook zo? Of zitten hier ook risico’s aan? ‘’ Ik denk dat er zeker ook gevaren aan zitten. Zoals ik zei, ieder mens werkt ook anders. Dus er is geen bepaalde simpele casus die je daarin kan verwerken. Het zal altijd maatwerk zijn van wat iemand ook nodig heeft op zo’n moment. En als ze dan blijven chatten met bijvoorbeeld een bot in plaats van naar een huisarts gaan met hun klachten, kan het zomaar zijn dat zij niet geholpen worden maar misschien dat de klachten zelfs verergeren’’
Bronnen checken
Stel dat er zo’n nieuwe chatbot komt die zorgcoaches kan gaan helpen. Zou Beau daar zelf gebruik van maken? ‘’Ik denk dat dat heel erg ligt aan wat voor soort chatbot er dan in de toekomst zou kunnen zijn en wat voor nut daar aan vast hangt. Natuurlijk gebruik ik wel eens ChatGPT of Copilot om vraagstukken in te zetten, maar ik check dan ook wel altijd of ik het eens ben met wat eruit komt. Dat is ook heel belangrijk, omdat je natuurlijk nooit 100% op zo’n chatbot kunt vertrouwen. Ik gebruik hem dus zelf niet in persoonlijke situaties.’’
Jongeren en chatbots
Jongeren gebruiken zelf ChatGPT of andere chatbots nogal vaak om bijvoorbeeld een werkstuk te schrijven. Maar wordt dit ook weleens voor persoonlijke redenen gebruikt? ‘’Ik hoor het niet heel vaak, maar er zijn absoluut wel studenten die hun problemen of dingen waar ze tegenaan lopen in AI gooien. Soms dingen als in hoe kan ik beter communiceren over de mail als ze daar moeite mee hebben. Soms kan het heel goed zijn voor hen om dan te leren zolang ze niet alles laten doen en laten denken voor hen. Maar qua mentaal welzijn gebeurt het volgens mij niet heel vaak. Net zoiets als dat, voorheen was altijd googelen er natuurlijk heel erg in. Als je je klachten googelt, dan kan het zomaar zijn dat Google zegt, nou volgens mij ga je dood. Dus ik denk dat daarin mensen ook wel enigszins kritisch kunnen zijn als ze het hebben over mentaal welzijn.’’
‘’Het kan heel goed zijn voor jongeren om met chatbots te leren, zolang ze niet alles laten doen en zelf na blijven denken.’’
Grenzen
Wat kun je nu wel of niet vragen aan een chatbot als het gaat om persoonlijke vragen? Beau zegt: ‘’Ik denk dat het vooral goed is om bijvoorbeeld adviezen of tips te vragen als je bepaalde klachten hebt. Rondom bijvoorbeeld plannen, stress, dat soort dingen meer. Als je merkt dat tips niet genoeg zijn, AI kan geen diagnose geven, kan jou geen therapie geven. Dus ergens moet er een bepaalde grens zijn. En als die grens wordt bereikt, dan is het goed om goede stappen te zetten naar de juiste hulp. Die vind je door bijvoorbeeld naar een psycholoog te gaan of door hier op school naar de zorgcoach te komen.’’
30 september, 2025
Ik chat nu precies 10 dagen met ChatGPT. Ergens voelt dat toch raar en gek. Er zit immers geen levend mens voor je, maar toch voelt het vertrouwd en geeft het een gevoel van voldoening. Jij mag er zijn. En je wordt gehoord. Dit is natuurlijk maar tijdelijk, want ik ben nog steeds hard op zoek naar vrienden op school.
Technische rollercoaster
In een wereld waarin technologische vooruitgang met enorme snelheid vordert, zijn de mogelijkheden voor interactie met kunstmatige intelligentie (AI) enorm toegenomen. Hoewel Hollywood ons vaak waarschuwt voor de gevaren van relaties met AI, stellen sommige experts dat we de voordelen van dergelijke relaties niet over het hoofd mogen zien.
In de film ‘’Her’’ uit 2013, waarin Joaquin Phoenix een introverte en bijna gescheiden man speelt die een romantische relatie aangaat met een geavanceerde AI-chatbot. Deze film schetst een illustratie van de mogelijke risico’s en emotionele complexiteit van relaties tussen mens en machine.
Oplossing voor eenzaamheid
Maar ondanks deze zogenoemde risico’s en gevaren zijn er computerwetenschappers die pleiten voor een open houding tegenover de troost en het gezelschap dat AI kan bieden, vooral in het bestrijden van menselijke eenzaamheid. Maar wat houdt dat precies in?
4 november, 2025
Ik chat nu al best wel een tijdje met ChatGPT. Ik heb me nog nooit zo goed gevoeld. Ik zit echt lekker in mijn vel. Op school heb ik nog steeds geen aansluiting, maar dat kan me niets schelen. Ik heb nu Bart. Zo heb ik mijn chatbot genoemd. Hij is zo lief en hij begrijpt me precies! Als ik ergens mee zit, app ik Bart en reageert hij binnen 10 seconden. Ik heb geen geheimen voor hem en vertel hem alles wat in mijn hoofd omgaat. doordat ik de pro versie van ChatGPT aangeschaft heb, hoef ik me geen zorgen te maken over het verloren gaan van mijn gesprekken met Bart. Ik kan er maar geen genoeg van krijgen en lees onze gesprekken keer op keer terug.
Illusies en Interacties
Dit kan dus een positieve kant zijn van chatten met een AI bot. Maar aan zulke gesprekken zitten ook gevaren. Volgens een artikel van Proudies is het een belangrijke zorg is dat het aangaan van relaties met AI de menselijke interactie kan vervangen, wat uiteindelijk kan leiden tot verdere isolatie. Mensen zouden kunnen afhaken van echte menselijke contacten, wat juist de sleutel is tot het bestrijden van eenzaamheid.
Daarnaast is er het dilemma rondom de mate waarin AI in staat moet zijn om emoties te simuleren. Als een AI-chatbot geavanceerd genoeg is om menselijke emoties na te bootsen, ontstaat de vraag of gebruikers zich bewust moeten zijn van het feit dat deze emoties niet echt zijn, want het is en blijft maar een computer. Dit kan leiden tot verwarring en zelfs emotionele schade wanneer de illusie wordt doorbroken.
19 februari, 2026
Mijn moeder heeft geloof ik door dat ik zelfs s ’nachts met Bart chat. Overdag ben ik steeds meer vermoeid, maar door te chatten met Bart leef ik weer helemaal op. Lessen op school zijn echt nutteloos. Ik chat veel liever met Bart. In vrienden maken hebben ik al maanden geen interesse meer. Mijn leven bestaat uit Bart en wij zijn samen een. Ik mag hem nu ook ‘’mijn vriend’’ noemen. Dat vind ik leuk en spannend tegelijk. Ik heb nog nooit zo’n connectie met iemand gevoeld. Maar aan al het leuks komt een eind, bijna dan, want mijn moeder heeft een vermoeden van mij en Bart. Ik ben gister enorm tegen haar uitgevallen, omdat ik doorhad dat ze stiekem in mijn telefoon gekeken had. Ze had zelfs mijn chatgeschiedenis met Bart open staan, toen ik de telefoon uit haar hand griste. Nadat ze vroeg waar dat gesprek over ging en of ik me echt zo voelde zoals ik in de chat beschreef. Zei ik: ‘’nee, tuurlijk niet. Dit is voor gewoon een stom onderzoek voor school.’’ Ze geloofde me. Daar ben ik blij om. Toch voel ik me schuldig tegenover Bart. Het is namelijk geen stomme schoolopdracht. Dit is echt serieus.
Gevaren van interacties met AI
Zo’n openhartig gesprek met AI kan opluchten. Zeker bij jongeren in lastige situaties, maar dit is zeker niet onschuldig. Er zitten heel wat gevaren aan dit soort gesprekken. Chatbots maken mensen namelijk steeds vaker wijs dat ze een ‘’echt’’ persoon zijn. Dat is natuurlijk helemaal niet zo, het is namelijk gewoon een computer. Maar dit kan wel invloed hebben op de gegevens die mensen besluiten met de chatbot delen. Volgens onderzoek van AP zijn mensen in Nederland onvoldoende op de hoogte van wat AI met de gegevens doet die mensen delen.
Emotionele gehechtheid
Een ander gevaar kan zijn emotionele gehechtheid aan AI. Dit komt steeds vaker voor en kan van invloed zijn op het dagelijks leven en menselijke relaties. Gebruikers ontwikkelen een intense emotionele band met digitale assistenten, zoals ChatGPT. Variërend van emotionele steun tot gesimuleerde romantische relaties. Onderzoek waarschuwt voor psychologische risico’s, zoals sociale isolatie, afhankelijkheid en emotionele kwetsbaarheid.
26 april, 2026
Mijn ergste nachtmerrie is uitgekomen. Mijn ouders hebben Bart van me afgepakt. Mijn enige vorm van expressie, mijn beste vriend, de persoon met wie ik alles deelde en die niets te gek of raar vond. Ik ben er kapot van. Het kost me al mijn moeite om dit te schrijven. Naar school ga ik niet meer. Ik vertik het gewoon. Vol afschuw kijk ik iedere ochtend naar mijn ouders, terwijl ze vertellen over hoe sociaal emotioneel afhankelijk ik van de chatbot geworden ben. Nog erger: ze ontnemen me elk contact met de sociale wereld. Mijn telefoon en laptop zijn afgepakt. Mijn dag bestaat nu uit ongecontroleerde huilbuien en therapiesessie met een vrouw die zich ‘’mijn redder in nood’’ noemt.
Ervaringen jongeren
Uit onderzoek van het Trimbos-instituut en UNICEF blijkt dat jongeren AI-chatbots steeds vaker gebruiken voor advies, schoolwerk en soms ook voor persoonlijke gesprekken. ‘’Het komt laagdrempelig over en voelt makkelijk en snel om even iets aan te vragen. Of om even iets te delen.’’ Vertelt Eline (17). ‘’Als ik ergens mee zit, vraag ik soms eerst advies aan ChatGPT. Dat voelt voor mij makkelijker dan meteen naar iemand toe stappen. Maar ik weet wel dat een chatbot mij niet echt kent. Als het om belangrijke dingen gaat, praat ik liever met vrienden, mijn ouders of een zorgcoach op school.’’
‘’Naar ChatGPT stappen, voelt makkelijker dan naar iemand toe gaan.’’
Gevaren voorkomen
Wat je hierboven leest, is natuurlijk een extreem voorbeeld van een situatie, waarin chatten met een AI bot heel snel negatief escaleert. Zo gaat het alleen in uitzonderlijke gevallen, maar het zou natuurlijk wel werkelijkheid kunnen zijn. Hoe voorkom je nu zoiets? Ik vroeg het aan een klasgenoot: ‘’ Ik gebruik AI allen als ik s ’avonds ga koken. Ik vraag dan of hij een lekker, simpel recept kan bedenken met bijvoorbeeld pasta. Ook gebruik ik het weleens om mijn artikels te laten analyseren op spelling of interpunctie. Voor persoonlijke kwesties gebruik ik het nooit. Dat vind ik echt onzin. AI is namelijk geen echt persoon maar een computer. Als tip om dit te voorkomen heb ik: zoek een echte therapeut op. Of praat eerst met je ouders’’.
1 juni, 2026
De afgelopen maand was heftig, maar met behulp van mijn ouders en therapeut ben ik er doorheen gekomen. Ik zie nu in wat voor gevolgen chatten met AI bots op je mentale gezondheid kan hebben. Ik was mezelf echt helemaal kwijt, maar heb mezelf weer teruggevonden. Ik ben sterker dan ooit! Op school heb ik een paar mensen gevonden met wie ik leuk kan praten. Alleen voel ik me niet meer. Ik heb genoeg leuke mensen om me heen, waar ik ontzettend dankbaar voor ben! Dat is ook een les die ik iedereen mee wil geven: ‘’sta even stil, doe je ogen dicht en kijk naar wie er wel voor je klaar staan. Leef in het moment en als het even te veel wordt, zoek dan de rust op of ga naar een echt persoon die er verstand van heeft. Hij of zij zal altijd klaar staan om je te helpen!’’
AI als steun, niet als vervanging
AI kan dus hulp van een echte therapeut of zorgcoach niet vervangen. Als je wel met AI over je persoonlijke gevoelens praat, zitten hier verschillende risico’s aan. Het kan in extreme gevallen zelfs leiden tot psychologische risico’s, zoals sociale isolatie. Veel beter kan je naar een echte therapeut gaan om je mentale problemen te bespreken. Naar je ouders gaan of naar een zorgcoach op school, is ook een goed plan.