We zien steeds vaker door AI gemaakte foto’s, video’s en artikelen. AI wordt steeds beter en meer mensen kunnen het makkelijker gebruiken, waardoor het voor bijna iedereen mogelijk is om realistische foto’s en video’s te maken. Dit heeft voordelen maar ook nieuwe nadelen. Mensen kunnen veel moeilijker herkennen of iets nu echt of nep is. Dus kunnen we de informatie in de toekomst nog vertrouwen?

Wat is een deepfake?

Deepfakes zijn door AI veranderde gezichten die laten lijken alsof gezichten op een ander lijken, waardoor de originele gezichten verdwijnen en het lijkt alsof je iemand anders bent. Hierdoor lijk je compleet op andere personen.

Een deepfake wordt gemaakt door een AI-systeem dat beelden of video’s van een persoon of plek analyseert en kopieert. Hierdoor leert de AI hoe de persoon of plek eruitziet en beweegt waardoor de AI een video of foto kan maken waardoor het lijkt alsof iemand iets zegt of doet.

Deepfakes worden ook steeds realistischer. Uit onderzoek blijkt dat slechts 0,1% van de mensen deepfake-video’s kan herkennen. Dit laat zien dat beelden nu al moeilijk te onderscheiden zijn van wat echt en nep is. Hierdoor groeit de bezorgdheid over misleiding, fraude en de verspreiding van nepnieuws en leugens op het internet.

Wat is een fairfake?

Niet alle AI-gemaakte beelden zijn bedoeld om mensen te misleiden of om misinformatie te delen. Soms worden beelden gebruikt voor een goed doel bijvoorbeeld door mensen te informeren. Dit soort beelden noem je dan ook vaak fairfakes. Dit zijn beelden die op een transparante en eerlijke manier worden gebruikt door bijvoorbeeld te melden dat het door AI is gemaakt waardoor de persoon die ernaar kijkt ook meteen weet dat het door AI is gemaakt.  Hierdoor is er geen kans dat mensen gaan geloven dat er iets echt is.

Een paar voorbeelden waarin fairfakes worden gebruikt zijn films zoals in de film Rogue One: A Star Wars Story waarin actrice Carrie Fisher en acteur Peter Cushing die al overleden waren. Hun gezichten werden hergebruikt toen ze jonger leken. Fairfakes worden ook gebruikt in documentaires en educatieve video’s.

Waar wordt AI allemaal voor gebruikt?

AI wordt ook gebruikt om stemmen na te bootsen in muziek, videogames en films zodat overleden personen nog steeds kunnen worden gehoord. Dit leidt wel soms tot kritiek omdat sommige mensen vinden dat je dan werk van echte artiesten weghaalt.

Er zijn ook andere negatieve toepassingen voor deepfakes. Soms wordt er veel nepnieuws en desinformatie verspreid. Dit gebeurt vaak bij bekende personen van wie deepfake-porno van wordt gemaakt. Uit onderzoek blijkt dat 99% van deepfake-porno gemaakt was van beroemde vrouwen. Dit heeft vaak grote gevolgen voor de slachtoffers.

Steeds meer deskundigen en experts maken zich zorgen over de invloed van AI en desinformatie online. Door AI kunnen mensen binnen enkele minuten honderden nepartikelen, afbeeldingen en video’s maken. Deze beelden kunnen dan op social media worden verspreid waardoor miljoenen mensen desinformatie zien en zelf ook gaan verspreiden.

Deepfake-audio wordt ook vaak gebruikt bij fraude om bijvoorbeeld bedrijven geld te laten storten of geheime informatie te laten lekken. Ouderen hebben er vaker mee te maken dat ze neptelefoontjes krijgen met de stem van hun familie waardoor ze sneller hun geld of informatie kunnen uitdelen aan cybercriminelen.

De Verenigde Naties hebben gewaarschuwd dat deepfakes verkiezingen kunnen gaan beïnvloeden. Mensen kunnen bijvoorbeeld deepfake-video’s van politici zien waardoor ze verkeerde informatie gaan geloven. Tijdens de Canadese verkiezingen van 2025 waren 5,86% van de politieke afbeeldingen deepfakes.

Ook AI-chatbots zoals ChatGPT en Claude kunnen een probleem vormen. Onderzoek laat zien dat chatbots bij controversiële onderwerpen ongeveer 35% van de tijd foutieve informatie delen waardoor er een mogelijkheid is dat mensen verkeerde informatie als de waarheid gaan zien. Dit laat zien dat AI nog steeds heel veel desinformatie uit zichzelf gaat delen waar veel overheden baat bij hebben.

AI wordt nu ook gebruikt om nepartikelen te schrijven. Dit zie je vooral doordat landen nepnieuws gebruiken om hun eigen belangen te versterken en om andere landen te destabiliseren. AI-chatbots gebruiken ook vaak deze artikelen omdat ze denken dat het echt nieuws is waardoor de artikelen verder worden verspreid dan oorspronkelijk. Dit zag je vaak bij Russisch-gemaakte artikelen die werden gemaakt door AI-chatbots.

Hoe kan je nepinformatie herkennen?

Doordat deepfakes steeds beter worden, is het herkennen ervan steeds moeilijker. Toch zijn er een paar manieren waarop je kan letten om te zien of iets echt of nep is. Onnatuurlijke gezichtsuitdrukkingen, vreemde bewegingen en onnatuurlijke stemgeluiden. Dit kunnen een paar dingen zijn waarop je kan letten om te zien of het nepaudio of video is. Bij artikelen kan je vaak kijken wat de bronnen zijn en controleren. Je kan ook letten op de woordkeuze want AI chatbots gebruiken vaak sommige woorden meer dan mensen zoals “meticulous”, “adept” en “delve”.

Er worden ook steeds meer programma’s en apps ontwikkeld die deepfakes automatisch kunnen detecteren waardoor je binnen een paar seconden kan zien of iets waar of onwaar is. Overheden, universiteiten en bedrijven investeren veel geld in dit soort technologieën. Daarnaast werken onderzoekers de hele tijd aan nieuwe algoritmes die steeds beter worden in het herkennen van foutjes die mensen niet zo goed kunnen zien. Hierdoor worden deze algoritmes betrouwbaarder en kunnen ze steeds sneller deepfakes vinden voordat ze door mensen worden geloofd.

Mensen informeren over AI en desinformatie en uitleggen hoe AI werkt kan mensen ook helpen zodat ze vaker kritisch naar beelden en teksten gaan kijken waardoor de kans op fraude ook sterk verlaagd wordt. Onderwijs speelt een belangrijke rol hierin. Wanneer mensen leren hoe kunstmatige intelligentie dingen kan genereren of manipuleren zijn zij beter in staat om dit te herkennen. Ook bewustwordingcampagnes kunnen helpen hierbij. Door goede tips te geven over het controleren van wat ze online zien is de kans veel kleiner dat zij slachtoffer worden van nepnieuws, fraude enzovoort.

Wat wilt de politiek doen?

Er zijn al meerdere wetten in de EU die deepfake gebruik inperken. De EU heeft bijvoorbeeld regels gemaakt in de AI Act. Deze wet verplicht makers van AI-content om duidelijk aan te geven wanneer foto’s, video’s en audio door AI zijn gemaakt. Hierdoor kunnen mensen en bedrijven online sneller AI-gemaakte beelden herkennen en dan mogelijk verwijderen of erbij schrijven dat het door AI is gemaakt.

Ook willen meer politici en politieke partijen strengere straffen voor criminelen die deepfake fraude plegen. Ook wordt er gewerkt aan nieuwe regels die technologiebedrijven verantwoordelijker moeten maken voor verspreiding van desinformatie op hun platforms. Partijen zoals VVD, PRO Nederland, PVV, CDA en D66 enzovoort willen meer doen om AI te beperken zodat het wordt gebruikt door mensen voor mensen en niet alleen om mensen uit te buiten.

Naast wetgeving wordt er ook meer gedaan aan internationale samenwerkingen tussen landen om digitale fraude en criminaliteit tegen te gaan. Dit werkt vaak beter dan alleen landelijke regels omdat cybercriminelen zich vaak proberen te verschuilen achter een VPN. Hierdoor zijn internationale regels en banden erg belangrijk.

Technologiebedrijven worden ook meer aangemoedigd om beter controlesystemen te ontwikkelen zodat nepnieuws sneller wordt opgespoord en verwijderd. Hierbij is transparantie ook belangrijk omdat als gebruikers snel kunnen zien dat iets door AI is gemaakt is de kans kleiner dat ze het gaan geloven.

De toekomst

We kunnen zien dat de toekomst niet zwart-wit is. AI gaat fraude en nepnieuws makkelijker maken. Hierdoor wordt het bepalen van de waarheid moeilijker en gaan veel mensen mogelijk nepnieuws geloven en geld kwijtraken.

Maar we kunnen ook zien dat er oplossingen worden ontwikkeld. Nieuwe wetten landelijk en op grotere schaal. Betere apps en programma’s om deepfakes te vinden. We gaan ook meer onderwijs zien over hoe AI werkt en wat het doet om fraude bij ouderen te stoppen. In de toekomst moeten mensen veel kritischer omgaan met informatie die ze online hebben gezien. Het gaat steeds belangrijker worden om bronnen te controleren en niet alles meteen te gaan geloven wat online te zien is. Ook gaan bedrijven, scholen en overheden meer moeten samenwerken om mensen bewust te maken van de risico’s van desinformatie en fraude. Hierdoor kunnen mensen meer voorbereid zijn op de toekomst die AI met zich meebrengt.