Desinformatie is de afgelopen jaren enorm gegroeid, zelfs tot een grote uitdaging van democratieën. Met de opkomst van sociale media en gespannen geopolitieke tijden kan desinformatie zich makkelijk verspreiden. Het heeft directe gevolgen voor hoe we denken, stemmen en elkaar vertrouwen. Maar liefst de helft van de Nederlanders maakt zich zorgen om desinformatie op sociale media, zoals bij de verkiezingen. Ook is desinformatie op kleinere schaal aanwezig, wat invloed heeft op bijvoorbeeld woningcorporaties.
Sociale media
Sociale media worden steeds vaker gebruikt om desinformatie te verspreiden. Platforms zoals X, Instagram, TikTok en Facebook maken het mogelijk dat verschillende berichten snel rond kunnen gaan. De berichten worden niet gecontroleerd. Via het algoritme met likes, reposts en reacties kunnen verhalen erg populair lijken, maar als de populariteit van een bericht hoog is, hoeft het niet meteen waar te zijn. Volgens de Europese Unie worden gerichte campagnes ingezet door binnen- en buitenlandse accounts. Zo proberen ze meningen te beïnvloeden en twijfel te zaaien over belangrijke organisaties en politieke processen. Op sociale media worden algoritmes afgestemd op de gebruiker zelf. Daardoor worden berichten getoond die passen bij hun interesses of overtuigingen. Daardoor kunnen mensen in gesloten bubbels komen, hierdoor zien ze alleen nog maar post die hun mening bevestigen. Dit kan de impact van nepnieuws vergroten. Hierdoor kan sociale media als krachtig middel ingezet worden om desinformatie te verspreiden.
Inmenging van het buitenland
Desinformatie kan in verschillende vormen voorkomen. Vaak hebben buitenlandse groepen hier een rol in, bijvoorbeeld kanalen van het Kremlin die zich actief bezighouden met inmengingen in het buitenland. Technieken ervan zijn het manipuleren van informatie, informatie verzinnen met gebruik van AI, het zorgen dat betrouwbare informatie in twijfel wordt gebracht en extreme standpunten de samenleving in te brengen. De Raad van de Europese Unie zegt dat na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne, Rusland een grote desinformatiecampagne is gestart om de lidstaten van de Europese Unie onstabiel te maken.In de politiek kan desinformatie grote gevolgen hebben. Zo claimt de Raad van de Europese Unie ook dat desinformatie een bedreiging kan vormen voor onze vrijheid van gedachten en dat het vertrouwen verloren gaat in democratische instellingen en media.
Georganiseerd netwerk
Het Nederlandse consultancybureau ‘Trollrensics’ heeft in een onderzoek laten zien dat er georganiseerde netwerken zijn op sociale media die desinformatie verspreiden. De accounts proberen een belangrijke rol te spelen bij de Europese Parlementsverkiezingen. In het onderzoek werden vier EU-landen onderzocht. Frankrijk, Italië, Duitsland en Nederland. Er zijn ruim twee miljoen berichten onderzocht, afkomstig van honderdduizenden accounts. Van alle accounts bleken ongeveer 50.000 actief desinformatie te verspreiden. In Frankrijk werden er in meer dan 100.000 post Éric Zemmour benoemd. Éric heeft in Frankrijk de radicaal rechtse Reconquête opgericht. Twintig procent van de berichten kwam van de vastgestelde desinformatie-accounts. Ook in Duitsland werd een duidelijke invloed zichtbaar. Ongeveer een op de tien berichten over de Extreemrechtse AFD kwam van accounts die desinformatie verspreidden. Volgens Trollrensics’ ligt in beide landen is het percentage waarschijnlijk hoger. In Nederland vond het consultancybureau geen georganiseerd netwerk. In Italië ging het minder over de EU-verkiezingen en meer over gevoelige standpunten zoals migratie en vaccinaties.
Lokaal niveau
Op kleine schaal gebeurt het ook. Een woningcorporatie ervaarde veel last van desinformatie in een project om woningen aan te sluiten op een warmtenet. Een projectleider vertelde dat er flyers werden verspreid in de buurt om bewoners te ‘informeren’. In de flyer stond grotendeels desinformatie of informatie gebaseerd op verkeerde aannames. De desinformatie werd verspreid door mensen vanuit verschillende hoeken en verschillende overtuigingen. Lokale politieke partijen deden mee, die om politieke redenen tegen het warmtenet zijn. Ook bewoners van de woningcorporatie die niet uit de wijk kwamen hadden desinformatie verspreid. Uiteindelijk is het volgens de projectleider wel gelukt om de woningen aan te sluiten op het warmtenet. Het laat zien dat desinformatie niet alleen politiek of een internationaal probleem is, maar ook op lokaal niveau invloed kan hebben.
