Augustus 2025 liep ik met vrienden voor het eerst door Berlijn. Een stad met enorme historische gebeurtenissen die niet kunnen ontbreken in de geschiedenisboeken over de hele wereld. Toch gaf het mij ergens een dubbel gevoel. Een opluchting, wetende dat we de vrijheid mogen vieren, maar ook een schuldgevoel, omdat er nog steeds oorlogen zijn zoals in Oekraïne en Gaza, waar je nu veel over hoort.
Er zijn drie bijzondere plekken waar ik graag iets over wil vertellen, die echt mijn aandacht hebben getrokken tijdens mijn driedaagse bezoek aan Berlijn. Plekken met een rijke geschiedenis die ook nu nog heel toepasselijk zijn. Ik heb het over het Joods Museum, het Holocaustmonument en de East Side Gallery. Bij elk van deze plekken heb ik een aantal foto’s gemaakt om de sfeer vast te leggen.
Denkmal für die ermordeten Juden Europas
Een van mijn beste vrienden, Pasqualle, was verantwoordelijk voor de rondleiding. Ze was vorig jaar nog met school in Berlijn geweest en wist precies welke plekken de moeite waard waren. Zeker handig, vooral omdat dit de laatste bestemming van onze interrailreis was en we niet echt nog energie hadden om dingen uit te zoeken.
Pasqualle liet ons eerst het Holocaustmonument zien, officieel Denkmal für die ermordeten Juden Europas. Het monument bestaat uit 2711 betonnen blokken met verschillende hoogtes. Peter Eisenman ontwierp het en het werd in 2005 geopend. Met het golvende ontwerp wilde hij een desoriënterend en isolerend gevoel oproepen, als verwijzing naar de verwarring en ontworteling die veel Joodse mensen hebben ervaren tijdens het nationaalsocialistische bewind. Eerlijk gezegd is dat goed gelukt.
Tijdens ons bezoek liep ik al gauw weg om de plek op eigen houtje te ontdekken. Mijn vrienden had ik inmiddels kwijtgeraakt, maar ik liep verder. Ik wilde weten wat deze plek met anderen doet. Ik kwam veel mensen tegen: mensen zoals ik, die foto’s maakten voor hun Polarsteps om te laten zien dat ze hier waren, maar ook ouderen die het monument van een afstand bekeken. Het meest opviel waren de kinderen die tussen de blokken aan het spelen waren. Hun onbezorgdheid stond in scherp contrast met de bedoeling van het monument, dat er juist is voor herdenking en bezinning. Het zette me aan het denken: beseffen deze kinderen wat hier ooit is gebeurd? En denken ze weleens aan de miljoenen kinderen die nu in oorlog leven?
East Side Gallery
In de avond liepen we langs de East Side Gallery, een overgebleven deel van de Berlijnse Muur dat na de Wende (de politieke omwenteling van 1989 en 1990 waarbij Oost-Duitsland overging van een communistische dictatuur naar een parlementaire democratie) door 118 kunstenaars werd beschilderd. Dit deel van de muur loopt parallel aan de rivier de Spree, vlak bij station Berlin Ostbahnhof. Ik noem het een “stuk” muur, maar eigenlijk is het met zijn lengte van 1316 meter nog verrassend lang.
Mijn eerste gedachte: “Ik dacht dat de muur veel dikker zou zijn.”
Het zichtbare deel van de muur blijkt namelijk maar vijftien centimeter dik te zijn. Dat is opvallend dun voor zo’n iconisch bouwwerk. De reden: de muur was slechts één onderdeel van een veel groter grenssysteem met hekken, wachttorens en patrouilles. Een dikkere muur was dus niet nodig om mensen tegen te houden, en bovendien zou het de bouw veel duurder hebben gemaakt. Terwijl ik hier liep, kon ik niet anders dan denken aan de oorlogen die vandaag de dag nog steeds plaatsvinden. Het idee dat mensen nog steeds muren, grenzen en geweld nodig hebben om elkaar tegen te houden, maakt deze historische plek ineens extra tastbaar en triest. Het zet je aan het denken over hoe vrijheid en veiligheid nooit vanzelfsprekend zijn, ook nu niet.
Jüdisches Museum Berlin
De laatste plek die we bezochten was het Joods Museum. Eerlijk gezegd liep ik in het begin een beetje achter de groep aan, omdat ik me er niet echt in had verdiept. Iets wat ik achteraf beter wél had kunnen doen. Het museum vertelt over de Joodse geschiedenis, maar gaat verder dan de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Ook hier is het gebouw op een bijzondere manier ontworpen om dat gevoel van desoriëntatie op te roepen, net als bij het Holocaustmonument. Het ontwerp is van Daniel Libeskind en zit vol symboliek: scheve muren, scherpe hoeken en lege ruimtes die laten voelen hoeveel er verloren is gegaan. Binnen zie je niet alleen verhalen over de Holocaust, maar ook over het rijke Joodse leven in Duitsland. Het laat zien dat de Joodse cultuur veel meer is dan alleen haar verdrietige geschiedenis. Dat vond ik uiteindelijk best indrukwekkend, zeker voor een Gen Z’er met een concentratieboog van twee seconden.
Als ik terugdenk aan deze plekken, kan ik alleen maar zeggen: ga erheen. Niet alleen omdat ze indrukwekkend zijn of mooie foto’s opleveren, maar vooral omdat ze je laten nadenken. Over vroeger, ja, maar ook over nu. Over vrijheid, over hoe mensen leven en over hoe dingen die ooit gebeurden nog steeds impact hebben. Het is interessant om even stil te staan en te bedenken wat dit alles zegt over de wereld waarin wij nu leven.
