Auteur Jori Nordermeer Eindredacteur: Liam Cuperus
’Death was slowly creeping on us’. Dat is de titel van een 66 pagina’s lang rapport van Amnesty International. Het geeft de situatie in Burkina Faso goed weer. Djibo, een stad in Burkina Faso, is een van de vele steden en dorpen die leven onder druk van de jihadisten. Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR hebben 4,7 miljoen mensen humanitaire hulp nodig. De organisatie noemt het een vergeten crisis. Wat doet het jihadisme met Burkina Faso en de bevolking?
Burkina Faso
Burkina Faso is een land in West-Afrika, dat voor een deel in de Sahel-regio ligt. Er wonen ongeveer 23 miljoen mensen. Sinds september 2022 is Ibrahim Traoré de president, na een van de vele staatsgrepen in het land. Van 1896 tot 1960 was Burkina Faso een Franse kolonie. Het land heette toen Opper-Volta. In 1984 krijgt het land de naam Burkina Faso.
Sinds eind 2024 zijn minstens 40 steden en dorpen omsingeld door jihadisten. Jihadisten zijn extremistische groepen die een islamitische staat willen oprichten en daarbij veel geweld tegen burgers gebruiken. Hierdoor hebben ongeveer twee miljoen mensen hun huizen verlaten. Hoeveel dorpen en steden precies omcirkeld zijn is onbekend, omdat het vaak te gevaarlijk is voor journalisten en hulporganisaties om de gebieden te bereiken.
Hoe jihadisten handelen in Burkina Faso
De Sahel-regio is een smalle strook, die van oost naar west Afrika gaat. Sinds 2012 neemt het geweld van jihadistische groepen in de Sahel regio sterk toe.
In Burkina Faso hebben groepen zoals JNIM (een tak van al-qaida), ISGS (een tak van ISIS) en Ansaroul Islam hun aanwezigheid uitgebreid, waarbij ze steden en dorpen omsingelen en burgers onder druk zetten. De jihadisten komen uit Noord-Afrika en zijn nu vooral actief in de Sahel-regio, waar ze zich aansloten bij rebellengroepen die streden voor onafhankelijkheid van Noord-Mali. ISGS kwam enkele jaren later ook in de regio. De afgelopen jaren zijn daardoor de aanslagen enorm gestegen, evenals de brutaliteit van de aanslagen.
In augustus 2024 maken burgers loopgraven, in opdracht van het leger voor Burkina Faso. Tijdens het werk vallen jihadisten hen aan. Het aantal doden loopt uiteen: sommige organisaties zeggen 200 doden, de andere spreekt van 400 doden of zelfs 600 mensen die om het leven komen bij de aanval. Dit is een van de grootste aanslagen in de geschiedenis van Burkina Faso. Burgers zitten gevangen tussen de strijdgroepen, Russische huurlingen van de Wagner-groep, het nationale leger en de jihadisten. Het dagelijks leven is zwaar: muziek, voetbal en andere vormen van vrijetijdsbesteding zijn vaak verboden in gebieden onder controle van de jihadisten.
Het staatsleger vecht terug, soms met succes, soms met minder succes. Burkina Faso zet onder andere Turkse Bayraktar-drones in, zodat ze resultaat kunnen boeken tegen de jihadisten, maar dat leidt ook tot zwaardere aanvallen op de bevolking. Naar schatting heeft 60% van Burkina Faso
grondgebied jihadistische problemen, en de stijging van het aantal aanslagen in de afgelopen jaren laat zien hoe ernstig de crisis is geworden.
Hoe het jihadisme Burkina Faso raakt
De Sahel regio wordt al sinds 2012 zwaar geteisterd door geweld. In 2015 trekken de jihadistische groepen ISGS en JNIM vanuit Mali naar Burkina Faso. Later in 2016 ontstaat ook de lokale groep Ansaroul Islam. Ansaroul Islam richt zich op het noorden van Burkina Faso. Daarmee sluiten zij ook aan bij het jihadistische geweld.
2016-17 neemt het Jihadisme erg toe, in januari worden in de straten van Burkina Faso mensen onder vuur genomen bij een gerichte aanval op een hotel en een café daarbij vallen 30 doden en tussen de 150 en 200 mensen worden gegijzeld.
In 2019 is de crisis compleet. Op drie november doden gewapende mannen de burgemeester van Djibo. Naast hem komen nog drie reisgenoten om het leven. De opeenvolgende maanden nemen de aanslagen enorm toe, militaire kampen worden aangevallen, net als mijnwerkers en politieagenten. Zelfs studenten ontkomen het geweld niet, op vier januari komen veertien studenten om het leven nadat de bus op een bermbom rijdt.
In 2024 staat Burkina Faso op nummer een op de Global terrorism index, het geeft aan dat Burkina Faso het zwaarst is getroffen van alle landen door terrorisme dat jaar.
Het leven onder het jihadisme
Sinds zeventien februari 2022 hebben de jihadistische groepen Ansaroul Islam en JNIM de stad Djibo omsingeld. De groepen controleren de routes die naar de steden gaan. Djibo is de hoofdstad van de provincie Soum en ligt tegen Mali aan. De stad kent naar schatting 89.000 inwoners en ongeveer 300.000 burgers zijn ontheemd die daar verblijven.
Humanitaire hulp is zeer lastig geworden sinds de blokkade. Militaire konvooien en humanitaire hulp helikopters kunnen periodiek de stad bereiken met humanitaire hulp. Ondanks de hulp blijft de situatie in Djibo catastrofaal. In april 2022 probeert een commissie uit lokale personen onder ex-president Damiba te onderhandelen voor een ophef van de blokkade. Met succes, tijdelijk wordt de blokkade opgeheven zodat humanitaire hulp de stad kan bereiken. Sinds Ibrahim Traoré president is, worden nieuwe onderhandelingen niet meer gesteund. Sommige mensen die zelfs deelnemen aan de onderhandelingen met de jihadisten zijn vermoord, ontvoerd of verdwenen.
Een gevluchte burger uit Djibo vertelt dat mensen elke nacht geweerschoten horen, mensen lijden aan slapeloosheid. Het dagelijkse leven is erg zwaar en onzeker. Ook scholen lijden eronder. Een onverwachte klop op de deur kan genoeg redenen geven dat alle kinderen in paniek de school verlaten door angst.
Presidentschap onder Ibrahim Traoré
Ibrahim Traoré is sinds 30 september 2022 president van Burkina Faso. Met 34 jaar is hij de jongste president van de wereld. Hij zegt vanaf het begin dat hij de ideeën van voormalig leider Thomas Sankara volgt. Thomas Sankara is president van 1983 tot 1987 geweest. Hij geldt als een held in Burkina Faso.
Ibrahim Traoré is erg populair, Toch heeft zijn presidentschap ook een keerzijde. De strijd tegen de jihadisten verloopt moeizaam en Traoré blijkt veel gebruik te maken van propaganda. Zo is er een video van paus Leo XIV die hem een held voor Afrika noemt, foto’s van nieuwe huizen voor arme gezinnen, en zelfs een Engelstalige speech van Traoré. Later blijkt dat dit allemaal AI of nep is: Traoré spreekt niet eens Engels.
Daarnaast wordt hij door de VN en mensenrechtenorganisaties beschuldigd van oorlogsmisdaden. Volgens Human Rights Watch worden de afgelopen jaren honderden burgers gedood door aanvallen van zijn eigen leger. Human Rights Watch zegt dat het een onderdeel is van een campagne tegen burgers die samen zouden werken met jihadistische groepen. Traoré zegt dat het eigenlijk jihadisten zijn die kleren van het leger dragen. Overlevenden zeggen dat dit niet klopt. Ook journalisten en rechters die kritiek geven, lopen gevaar. Sommigen worden zelfs gedwongen om te vechten tegen de jihadisten.
Hulp en vooruitgang
De bevolking van Burkina Faso lijdt onder het jihadisme, en het einde lijkt nog niet in zicht. Toch zijn er positieve stappen. Humanitaire organisaties proberen hulp te bieden waar het mogelijk is. Ook claimt de regering weer controle op bepaalde gebieden, vijftien april doorbreken soldaten van Burkina Faso een omsingeling van JNIM, waardoor duizenden mensen weer humanitaire hulp krijgen. Ibrahim Traoré is ook vastbesloten om het jihadisme te verslaan.