TikTok, Instagram, Snapchat en YouTube zijn niet meer weg te denken uit het leven van jongeren. Bijna iedereen gebruikt dagelijks social media, om te lachen, vrienden te spreken, trends te volgen of video’s te kijken. Waar jongeren vroeger na school buiten gingen spelen, scrollen veel jongeren nu urenlang op hun telefoon. Social media is niet alleen entertainment geworden, maar ook een plek waar jongeren zichzelf ontwikkelen, meningen vormen en contact houden met de wereld.
Hoe beïnvloed social media jongeren vandaag de dag en welke gevolgen kan dat in de toekomst kan hebben?
Hoe jongeren social media tegenwoordig gebruiken
Voor veel jongeren begint en eindigt de dag met social media. Zodra de wekker gaat, checken veel mensen eerst TikTok, Snapchat of Instagram. Jongeren zitten veel uur per dag op hun telefoon. Vooral TikTok is enorm populair, omdat het platform eindeloos content aanbied waar jongeren veel dopamine van krijgen en aansluit bij wat ze leuk vinden.
Social media wordt door jongeren voor verschillende dingen gebruikt. Natuurlijk vooral voor entertainment, maar ook om contact te houden met vrienden en inspiratie op te doen. Ook volgen veel jongeren volgen influencers die tips geven over mode, beauty, sporten, voeding of lifestyle.
Een groot deel van wat jongeren zien, wordt bepaald door algoritmes. Dat zijn systemen die precies onthouden welke video’s iemand leuk vindt of vaker bekijkt. Daardoor krijgen gebruikers steeds meer van dezelfde soort content te zien. Kijk je vaak naar concertvideo’s van een bepaalde artiest? Dan krijg je automatisch meer content over deze artiest. Bekijk je veel grappige filmpjes? Dan blijft je feed zich daarmee vullen.
Dat klinkt handig, maar algoritmes kunnen ook invloed hebben op hoe jongeren denken en zich voelen. Jongeren zien vaak vooral content die hun aandacht vasthoudt. Hierdoor kunnen ze makkelijk uren blijven scrollen zonder het door te hebben.
De invloed van social media op gedrag en welzijn
Social media heeft veel invloed op hoe jongeren naar zichzelf kijken. Op Instagram en TikTok lijken mensen vaak perfect, een perfect lichaam, perfecte kleding en een perfect leven. Maar veel van die beelden zijn bewerkt of laten alleen de mooiste momenten zien.
Toch vergelijken jongeren zichzelf vaak met wat ze online zien. Te veel social media kan zorgen voor stress, slaapproblemen en concentratieproblemen. Vooral laat op de avond blijven scrollen heeft invloed op slaap. Jongeren slapen minder goed wanneer ze vlak voor het slapen nog uren op hun telefoon zitten.
Ook kunnen ze het gevoel krijgen dat ze altijd succesvol of populair moeten zijn, en dat ze hun emoties niet mogen of kunnen uiten.
Naast invloed op het zelfbeeld heeft social media ook effect op de mentale gezondheid. Sommige jongeren voelen druk om altijd online bereikbaar te zijn. Meldingen blijven binnenkomen en veel jongeren zijn bang om iets te missen, ook wel FOMO genoemd (Fear Of Missing Out)
Aan de andere kant heeft social media ook positieve kanten. Jongeren kunnen online steun vinden, nieuwe vrienden maken en zichzelf uiten. Vooral jongeren die zich offline soms alleen voelen, vinden online communities waarin ze zich begrepen voelen.
Jongeren gedragen zich online soms ook anders dan offline. Online reageren mensen sneller heftig of gemeen, omdat ze elkaar niet recht in de ogen aankijken. Daardoor komen online haatreacties en cyberpesten steeds vaker voor. Een negatieve reactie kan grote gevolgen hebben voor iemands zelfvertrouwen.
Jongerenwerkster Suandelyne ziet deze verandering ook terug in haar werk. Zij begeleidt jongeren tussen de 12 en 18 jaar.
“Veel jongeren vergelijken zichzelf constant met anderen online,” vertelt ze. “Sommigen denken dat hun leven saai is omdat ze alleen maar perfecte beelden zien op social media. Dat kan echt invloed hebben op hun zelfvertrouwen.”
Volgens Suandelyne merken jongeren vaak niet hoeveel tijd ze online besteden.
“Ze pakken automatisch hun telefoon zodra ze zich vervelen. Soms praten jongeren in het echt minder met elkaar omdat iedereen op zijn scherm kijkt.” Suandelyne probeert daarom ook met haar collega’s veel activiteiten te bedenken waarbij ze de telefoon even moeten wegleggen of inleveren .
De invloed van influencers en algoritmes
Influencers hebben tegenwoordig veel invloed op jongeren. Sommige influencers hebben miljoenen volgers die precies hun kledingstijl, make-up of mening overnemen. Jongeren zien influencers vaak als voorbeeldfiguren.
Bedrijven maken daar slim gebruik van. Influencers promoten dagelijks producten zoals kleding, supplementen of beautyproducten. Jongeren worden hierdoor sneller beïnvloed om dingen te kopen of trends te volgen.
Maar influencers beïnvloeden niet alleen koopgedrag. Ze hebben ook invloed op meningen en gedrag. Sommige influencers praten bijvoorbeeld over politiek, relaties of mentale gezondheid. Jongeren nemen die informatie vaak serieus, omdat ze influencers vertrouwen.
Ook algoritmes spelen hierin een grote rol. Social media laat content zien die veel aandacht trekt. Extreme of opvallende video’s worden daardoor sneller populair. Jongeren kunnen hierdoor steeds meer dezelfde soort meningen of beelden te zien krijgen.
Dat kan risico’s hebben voor de toekomst. Wanneer jongeren constant online zijn, kan dat invloed hebben op hun sociale vaardigheden. Sommige experts zijn bang dat jongeren minder goed leren omgaan met echte gesprekken of conflicten in het dagelijks leven.
Daarnaast kan de druk om online perfect over te komen in de toekomst alleen maar groter worden. Filters en kunstmatige intelligentie maken het steeds makkelijker om beelden te bewerken. Hierdoor wordt het lastiger om echt en nep van elkaar te onderscheiden.
Jongerenwerkster Suandelyne maakt zich daar soms zorgen over. “Jongeren groeien op in een wereld waarin online aandacht heel belangrijk is geworden. Likes en views bepalen soms hoe goed iemand zich voelt. Dat kan gevaarlijk zijn als jongeren daar hun zelfvertrouwen van laten afhangen. Dit merk ik ook bij sommige jongeren van mijn groep’’
Volgens haar is het belangrijk dat jongeren leren kritisch na te denken over wat ze online zien.
“Niet alles wat online staat is echt. Jongeren moeten leren dat influencers ook gewoon mensen zijn en dat social media vaak een perfecte versie van de werkelijkheid laat zien.”
Toekomstbeeld hoe ziet social media er later uit?
In de toekomst zal social media waarschijnlijk nog persoonlijker en slimmer worden door kunstmatige intelligentie. Apps gaan steeds beter begrijpen wat jongeren leuk vinden, denken en voelen. Daardoor wordt content nóg verslavender en blijven mensen waarschijnlijk langer online. Ook virtual reality en AI kunnen een grotere rol gaan spelen. Misschien spreken jongeren elkaar later niet meer alleen via berichten of video’s, maar ook via digitale werelden waarin het voelt alsof je echt samen bent.
Daarnaast kan het verschil tussen online en offline steeds kleiner worden. Jongeren zullen misschien nog meer afhankelijk worden van hun online identiteit. Likes, volgers en online succes kunnen in de toekomst nóg belangrijker worden voor zelfvertrouwen en populariteit.
Experts verwachten dat scholen en ouders jongeren in de toekomst beter gaan begeleiden in mediawijsheid. Ook kunnen strengere regels voor social media ontstaan, bijvoorbeeld rondom leeftijdsgrenzen. De toekomst van social media brengt dus waarschijnlijk veel nieuwe mogelijkheden, maar ook nieuwe uitdagingen waar jongeren mee moeten leren omgaan.
Hoe jongeren in de toekomst beter kunnen omgaan met social media
Social media zal in de toekomst waarschijnlijk alleen maar groter worden. Daarom is het belangrijk dat jongeren leren hoe ze er gezond mee om kunnen gaan.
Bewust omgaan met schermtijd kan al veel helpen. Sommige jongeren zetten meldingen uit of spreken met zichzelf af om ’s avonds minder op hun telefoon te zitten. Ook kan het helpen om af en toe een social media break te nemen.
Daarnaast spelen ouders en scholen een belangrijke rol. Jongeren moeten leren hoe algoritmes werken en hoe ze nepbeelden kunnen herkennen. Meer aandacht voor mediawijsheid op school kan daarbij helpen.
Ook wordt steeds vaker gesproken over een leeftijdsgrens voor social media. Sommige mensen vinden dat jonge kinderen beter beschermd moeten worden tegen de invloed van platforms zoals TikTok en Instagram. Anderen vinden juist dat jongeren vooral moeten leren hoe ze social media verstandig gebruiken. Hier zijn dus gemengde meningen over. ‘’Voor kinderen zijn online en offline geen verschillende werelden, maar vormen zij samen één wereld waarin ze zich bewegen. Dat volwassenen de online wereld aanzienlijk willen beperken, kan bij kinderen het gevoel versterken dat ze zich niet begrepen voelen.’’ Universiteitleiden
Eén ding is duidelijk, social media heeft een enorme invloed op jongeren en hun toekomst. Het kan zorgen voor verbinding, inspiratie en nieuwe kansen, maar ook leiden tot onzekerheid en stress. Daarom is het belangrijk dat jongeren leren om bewust en kritisch om te gaan met wat ze online zien en delen. In een wereld waarin social media steeds belangrijker wordt, kan die vaardigheid het verschil maken tussen jezelf verliezen in de online werkelijkheid of er juist op een gezonde manier gebruik van maken. Wat jongeren vandaag leren, geven zij uiteindelijk door aan de volgende generatie.