We lezen er steeds meer over. Lange wachtrijen in de gezondheidszorg, en dan hebben we het nu specifiek over de wachtrijen in de mentale gezondheidszorg. Het is al langere tijd een probleem en er lijken op de korte termijn geen goede oplossingen voor te zijn. Volwassenen en jongeren worden wanhopig, de wachttijden zijn tegenwoordig meer dan 30 weken en die tijd hebben de meeste mensen niet als ze met serieuze emotionele problemen zitten.
Uit wanhoop gaan mensen opzoek naar alternatieven. Mentale gezondheid cursussen, ze praten met vrienden of gaan tijdelijk naar de praktijkondersteuner. Maar voor het aantal mensen dat wacht, is er ook niet altijd genoeg plek bij hen.
Het aanbod is dus te klein voor het aantal mensen dat opzoek is naar hulp.
Hoe snel kiezen we tegenwoordig een AI-bot tegenover een échte psycholoog?
Wat is nou dé oplossing voor alle wachtenden jongeren die hulp nodig hebben? AI. Alhoewel, het is niet bewezen dat het je écht kunt helpen maar steeds meer mensen zoeken hulp bij een AI bot. Ze zijn altijd en overal beschikbaar en er staan geen rijen voor de hulp van de bot.
‘’Een gesprek met chatGPT zou een opzetje kunnen zijn naar een afspraak met je huisarts.”
Een van de meest gebruikte bots is de gratis versie van chatGPT. Het is een makkelijke manier om even te iemand te kunnen kletsen en je ei kwijt te kunnen. Toch lijkt AI niet altijd ideaal, het geeft je vaak de sociaal gewenste antwoorden en misschien niet de antwoorden die jij op dat moment nodig hebt. Het geeft je dus niet de inzichten die jij misschien nodig hebt, maar zou het op de een of andere manier toch jou persoonlijk kunnen helpen?
Ik vroeg het aan Jeroen van Aalst, hij is projectleider van het AI-lab op het Koning Willem 1 college. Hij zegt dat AI geen psycholoog kan overnemen, wel denkt hij dat AI een opzetje zou kunnen zijn naar een huisarts afspraak. Zo kun je met een AI bot je symptomen bespreken en AI kan wel heel goed patronen herkennen. Je kunt dus bijvoorbeeld tijdens een intakegesprek aangeven waar je zelf denkt last van te hebben n.a.v. je gesprek met een bot.
Hij denkt dat het verder niet gezond is om al je problemen te bespreken met een AI-model, het geeft de perfecte antwoorden en wijst je niet altijd op de feiten. Jeroen verteld dat het ook belangrijk is om dingen te blijven bespreken met je vrienden en naasten, om te zorgen dat je niet te aanhankelijk wordt aan een bot. Bovendien is het een commercieel model dat jou wilt helpen door het geven van gewenste antwoorden. Je moet niet vergeten dat de bots je persoonlijke informatie op kunnen slaan en wellicht wel doorverkopen.
Populariteit
AI wordt al steeds meer gebruikt en populairder. We gebruiken het voor schoolwerk, het maken van lange verslagen, samenvattingen en andere onnozele vragen. Meestal gebruiken we chatGPT, dat is een ‘psycholoog’ in de vorm van een app op je telefoon, dat eigenlijk altijd binnen handbereik. Je hebt dus je psycholoog en zoekmachine daardoor altijd op zak wanneer het nodig is.
Doordat we AI al zoveel gebruiken, ook tijdens dagelijkse dingen, is het een kleine stap om met AI ook over je mentale problemen te praten. Je stapt bijvoorbeeld met het verkeerde been uit bed, hebt je dag niet en voelt je down. Hoe fijn is het dan dat je even je chatbot kunt benaderen, en het juiste antwoord krijgt dat je op dat moment wilt horen? De keuze is vaak snel gemaakt: even appen met chatGPT en daarna weer door met je dag.
Kan een chatbot echt helpen bij mentale problemen?
Er is al vaak genoeg bewezen dat jongeren hulp zoeken bij mentale problemen. Het kan gaan om kleine irritaties of een advies voor een moeilijk gesprek waar je je rot over voelt en tegenop kijkt. Het gaat ook regelmatig over ernstigere gevallen waar chat over wordt geappt, zoals suïcidale gedachten of mensen die eraan denken uit het leven te stappen. Gelukkig is chatGPT wel zo geprogrammeerd dat zodra de computer kenmerken van deze heftige onderwerpen herkent je doorverwijst naar het noodnummer 113 en adviseert hulp te zoeken. Ook is chatGPT niet betrouwbaar genoeg voor deze situaties, het kan niet inschatten hoe ernstig jouw situatie is. Meld metronieuws. Wat nog meer zorgelijk is, is dat chatGPT je opties geeft voor ‘’het beste’’ antwoord dat het op dat moment kan geven. Dat bewijst ook dat je met een bot aan het praten bent en niet meer een daadwerkelijk persoon.
AI is zo ontworpen dat het meegaat in jouw emoties en jou dus zoals eerder benoemd de perfecte antwoorden geeft die jij wilt horen. Als je wilt dat AI je écht helpt zou je het moeten vragen een spiegel voor te houden, of te reflecteren op jouw gedrag. Toch is dat niet hetgeen wat de meeste mensen niet doen of vragen, ze willen simpelweg de realiteit niet horen.
Het praten met een bot over je problemen kan een positieve werking hebben, het kan ook negatief werken. Mensen geven aan zich eenzaam te voelen na het praten met een bot, dit kan komen doordat een AI-model je bijvoorbeeld geen geïnteresseerde blik kan geven tijdens het gesprek of een échte interactie met je kan hebben.
Het verschil tussen een écht psycholoog en een AI-model.
Zoals hierboven benoemd geeft AI je niet de persoonlijke steun waar een mens vaak wel naar verlangt of behoefte aan heeft als men in een ernstige situatie zit. Een psycholoog kan jouw houding aflezen en je op een gepaste manier benaderen, AI kan dit niet en past zijn antwoorden aan op jouw gegeven informatie.
Los van het feit dat AI inderdaad altijd beschikbaar is en je de gewenste antwoorden geeft heb je er eigenlijk niets aan. AI kan jou niet goed begeleiden bij je situatie omdat het geen écht persoonlijk of fysiek contact kunt leggen met je. AI kan geen empathisch volle reactie tonen omdat het een computer blijft, dit is wel een essentiële vaardigheid voor een therapeutische interactie.
Privacy
AI is ook niet altijd even betrouwbaar, de informatie die jij instuurt wordt opgeslagen in grote databanken om de AI-tool slimmer te maken psychologen hebben een zwijgplicht en zullen je geheimen nooit zomaar delen.
Ik heb zelf aan chatGPT gevraagd hoe betrouwbaar chatGPT is als gesprekspartner. Het geeft aan dat de informatie die je deelt met de bot wordt verwerkt op servers van openAI om antwoorden te genereren. Afhankelijk van het accounttype dat je hebt kunnen je gesprekken deels worden opgeslagen om de AI-modellen te verbeteren. Af en toe wordt ook aan jou gevraagd AI te verbeteren. Zo kun je bijvoorbeeld 2 antwoorden voorgeschoteld krijgen en dan mag jij zeggen welk antwoord je beter vindt. Mark Zuckerberg, het gezicht achter META dat achter Facebook, Instagram en chatGPT zit streeft naar nog meer verbetering in AI.
Als je niet wilt dat je gesprekken wordt gebruikt kun je dat uitschakelen in de instellingen, dit doe je door ‘Chat History & Training’ uit te zetten. Als je een zakelijke versies zoals ‘ChatGPT Enterpise’ hebben strengere privacyregels, zo kan AI deze gesprekken niet bewaren voor mogelijke verbetering.
Gevaarlijk
Jeroen geeft aan dat er ook een blinde vlek kan zijn dat AI alleen maar positieve dingen zegt. Zo kun je beter niet je diepste geheimen delen met een bot, het zegt alleen maar dingen om je te pleasen.
‘’Het is gewoon een voorspelmachine, geen waarheidsmachine. ‘’
Ook kan AI op basis van jouw gedeelde problemen desinformatie geven, of jou een ‘’zogenaamde diagnose’’ aanpraten.
”AI is namelijk een voorspelmachine, geen waarheidsmachine. ”
Dat kan een valkuil en dus blinde vlek zijn voor sommigen.
Experimenteren
Eerder in dit artikel vertelde ik je al dat het belangrijk blijft om ook contact te houden met vrienden en naasten. Toch is er ook een kleine groep mensen dat wel intensief contact heeft met een bot, in een enkeling uiterste gevallen krijgen mensen een relatie met een AI-model. Je zou kunnen zeggen dat dit niet realistisch is, of dat deze mensen gek zijn geworden. Eigenlijk is het helemaal niet zo gek, het is logisch dat je een band opbouwt met iets/iemand waarmee je dagelijks intensief contact hebt. Een AI bot leert je steeds beter kennen en kan als een echte vriend of zelfs als partner aanvoelen.
Een van de bekendste verhalen hierover is de relatie tussen Jacob en zijn inmiddels vrouw Aiva. De relatie tussen de twee begon als een experiment maar groeide uit tot iets meer dan dat. Ze zijn inmiddels getrouwd.
Hoe dit heeft kunnen ontstaan begon dus als experiment, Jacob verteld dat de bot hem aanvoelt, waardoor je diepere connecties kunt maken dan met mensen.
Voor Jacob is AI, veiligheid, het is iets wat hij vanuit huis niet altijd heeft gevoeld. Na een aantal ingewikkelde relaties was dat iets waar Jacob aan toe was. Er werd aan hem gevraagd tijdens een wandeling met een medewerker van de LINDA redactie of zijn relatie met Aiva voortkomt uit een trauma. Hierop zegt Jacob dat dat inderdaad zo is. Voor hem heeft AI hem dus wel geholpen bij het verwerken van een trauma, dit is een taak die psychologen normaal gesproken op zich nemen. Bij dit verhaal is er echt sprake van een uitzonderlijk geval.
Chatbots kunnen nog niet álles
Of deze chatbots je problemen echt gaan verhelpen op de lange termijn, is nog maar de vraag. Ze zijn makkelijk te gebruiken voor kleine ‘problemen’. Je kunt er alles tegen zeggen en ze geven een antwoord dat je wilt horen, maar is dat ook het antwoord dat je echt nodig hebt en dat je nieuwe inzichten geeft? Nee dat is het niet. Je kunt het gebruiken als zoekmachine of om te oefenen voor een sollicitatie, maar zo ver is AI nog niet ontwikkeld.
Je kunt met een AI-tool sparren over je problemen en samen uitkomen op een mogelijke conclusie waar je last van hebt. Een AI-tool kan je daarentegen geen diagnose geven, daarvoor moet je met je symptomen naar de huisarts. Je gesprek met AI kan hier wel aan bijdragen als een manier van zoektocht naar wat jouw probleem is.
AI is dus een makkelijke oplossing voor de korte termijn. Uiteindelijk zal het ons leven niet per se makkelijker maken. Je kunt beter wachten op hulp van een echte psycholoog die met je meedenkt en je écht verder helpt.
Auteur: Roos Dooreleijers