De zomer van 2001
We gaan terug naar de zomer van 2001. Veel mensen voelden zich vrij en veilig in Nederland, maar er was ook veel onvrede. Zo was er veel discussie over de integratie van mensen die naar Nederland kwamen. Ook voelden veel mensen dat er een kloof was tussen politici en het volk.
Later die zomer veranderde bij veel mensen het gevoel van veiligheid. Op 11 september 2001 (9/11) vlogen islamitische terroristen met gekaapte vliegtuigen de World Trade Towers in New York binnen. Het was een van de grootste aanslagen ooit. Heel de wereld was geschokt. In Nederland ontstond er meer discussie over onderwerpen zoals veiligheid en integratie. Columnist en schrijver Pim Fortuyn merkte deze zorgen en besloot de politiek in te gaan.
Waar Pim Fortuyn vandaan kwam
Pim Fortuyn werd geboren op 19 februari 1948 in Velsen. De jonge Fortuyn groeide op in een rooms-katholiek gezin met zes kinderen. Op de middelbare school heeft Fortuyn even overwogen om priester te worden. Hij studeerde uiteindelijk sociologie en ging vervolgens werken als universitair docent aan de Rijksuniversiteit in Groningen. In 1986 besloot Fortuyn hiermee te stoppen en naar Rotterdam te gaan verhuizen.
Hierna besloot Fortuyn verder te gaan als schrijver en columnist. Zo schreef Fortuyn in 1997 het boek ‘Tegen de islamisering van onze cultuur’ waarin Fortuyn zijn zorgen over de islam in Nederland beschreef.
At your service!
Na de grote schokgolf die 9/11 teweegbracht in Nederland, besloot Pim Fortuyn de politiek in te gaan. Fortuyn werd aangedragen en uiteindelijk ook gekozen als de lijsttrekker van de partij Leefbaar Nederland voor de Tweede Kamerverkiezingen, die enkele maanden later zouden plaatsvinden.
Voordat Fortuyn besloot om de politiek in te gaan, zagen de regeringen er al jarenlang hetzelfde uit. De Partij van de Arbeid, onder leiding van oud-minister-president Wim Kok, regeerde in Nederland met paarse kabinetten. In augustus 2001 maakte premier Kok bekend dat hij na de verkiezingen van 2002 zou terugtreden als politiek leider van de PvdA en dat Ad Melkert hem zou moeten opvolgen.
In de zetelpeilingen leek het erop dat de partij het weer goed ging doen bij de aankomende verkiezingen en niets leek de nieuwe PvdA-leider Ad Melkert in de weg te staan om mogelijk de volgende minister-president van Nederland te worden, tot Fortuyn het politieke landschap betrad.
De tegenstander van Paars
Fortuyn werd een nieuwe concurrent voor de andere partijen, omdat hij een nieuw, opvallend geluid naar Den Haag bracht. Hij had namelijk veel kritiek op de kabinetten Paars, dat waren regeringen waarin sociaaldemocraten (PvdA) en de liberalen (VVD en D66) samenwerkten in een regering.
Veel mensen voelden zich niet gehoord door Paars. Zo waren er in sommige steden en wijken nog steeds grote problemen zoals armoede, werkloosheid en verpaupering. Daarnaast waren er problemen in de gezondheidszorg, het onderwijs en omtrent immigratie en veiligheid. Ook kregen steeds meer mensen het gevoel dat de regering en politici te ver van het gewone volk afstonden. Fortuyn zag deze groep mensen en voelde dat hij iets kon betekenen voor hen.
Veel burgers voelden zich door het nieuwe geluid dat Fortuyn meebracht ineens weer gehoord. Hierdoor werd Fortuyn razendsnel populair en steeg hij in de peilingen. De politicus werd ook geliefd om zijn persoonlijkheid. Waar andere politici rustig en zakelijk overkwamen, was Fortuyn heel open en kwam flamboyant over.
Verpaupering in Rotterdam
Naast de aanwezigheid van Fortuyn in de landelijke politiek, werd hij ook actief in de lokale politiek. Leefbaar Rotterdam stelde hem aan als lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2002. In Rotterdam speelden grote kwesties zoals armoede, werkloosheid, verpaupering in wijken en zorgen over integratie. Veel inwoners waren ontevreden en voelden zich niet gehoord door de lokale regeringspartijen in de stad, zoals de PvdA.
De nacht van Fortuyn
Fortuyn werd steeds bekender bij het volk en hij steeg met Leefbaar Nederland in de landelijke peilingen. Zijn politieke concurrenten keken serieuzer naar Fortuyn en zagen hoe vele inwoners in het land omgingen met het nieuwe geluid dat hij meebracht. Ook de pers kreeg dit door en wilde steeds meer van Fortuyn weten. Zo ook de Volkskrant.
Het was 9 februari 2002, Nederland werd wakker en pakte de krant van de deurmat. Direct viel de voorpagina op waarop Fortuyn te zien was met een uitspraak uit een interview: ‘’De islam is een achterlijke cultuur’’. Dit leidde tot veel ophef in Den Haag maar ook daarbuiten. Andere lijsttrekkers reageerde vol afschuw op de uitspraak van Fortuyn en ook in het land was er kritiek. Vanwege de ophef besloot Leefbaar Nederland een spoedoverleg in te lassen met Fortuyn.
In een verhitte discussie werd Fortuyn afgezet als lijsttrekker van Leefbaar Nederland. Fortuyn liep het gesprek uit met een menigte journalisten om zich heen. Hij stapte zijn auto in, deed het raam open en riep naar de journalisten: ‘’Vergis je niet, ik word minister-president van dit land!’’.
Fortuyn was partijloos geworden, maar hij besloot toch door te gaan. Enkele dagen later, precies 90 dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2002, besloot Fortuyn zijn eigen partij op te richten. De partij kreeg de naam Lijst Pim Fortuyn (LPF). Opvallend was dat de Volkskrant-rel niet veel invloed had op de peilingen; Fortuyn bleef populair.
Na regen komt zonneschijn voor Fortuyn
Leefbaar Rotterdam besloot trouw te blijven aan Fortuyn en wilde met hem als lijsttrekker verder naar de naderende gemeenteraadsverkiezingen. Fortuyn werd met de dag populairder in Rotterdam. Veel mensen kregen het gevoel dat Fortuyn heel dicht bij het volk stond en dat was te merken in de verkiezingsuitslag van de gemeenteraadsverkiezingen.
Pim Fortuyn behaalde een grote verkiezingswinst in Rotterdam. Leefbaar Rotterdam werd daar met 17 zetels by-far de grootste partij van de stad, wat een mogelijk signaal was voor de landelijke verkiezingen. De partijen die deelnamen aan de paarse kabinetten (zoals PvdA) verloren bij de gemeenteraadsverkiezingen veel kiezers door het hele land heen.
Aansluitend na de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen werd er een lijsttrekkersdebat georganiseerd als aftrap van de landelijke campagne, waarbij o.a. Fortuyn (LPF), Melkert (PvdA) en Rosenmöller (GroenLinks) deelnamen. Na de historische verkiezingsoverwinning van Fortuyn waren de andere lijsttrekkers duidelijk aangeslagen en dat was te merken in het debat. Fortuyn kwam scherp en constructief over, terwijl Ad Melkert (PvdA) stil en geïrriteerd was.
Actievoerders en demonisering
Met de gemeenteraadsverkiezingen en het succesvolle debat achter de rug, ging Fortuyn verder met de campagne voor de naderende Tweede Kamerverkiezingen. Op 14 maart 2002 presenteerde Pim Fortuyn zijn boek ‘De puinhopen van acht jaar paars’, dat ook het verkiezingsprogramma van de Lijst Pim Fortuyn werd.
Terwijl Fortuyn klaarstond om zijn boek te presenteren, stormden er een paar actievoerders op hem af. Ze gooiden taarten naar Fortuyn en riepen kreten zoals ‘’Op naar de nul zetels!’’ en ‘’Geef racisme geen stem!’’. De actievoerders wilden door deze actie Fortuyn van zijn voetstuk stoten.
Fortuyn kwam na een korte opfrispauze terug voor een reactie. Fortuyn was zichtbaar aangeslagen en voelde zich gedemoniseerd (zwartgemaakt) door zijn politieke concurrenten. Hij richtte zich in zijn reactie tot minister-president Wim Kok: ‘’U bent minister-president van alle Nederlanders, dus ook mijn minister-president. Wij (LPF) willen een inhoudelijke verkiezingsstrijd voeren zonder demonisering. Een uitvloeisel van deze demonisering hebben we zojuist meekunnen maken.’’
Wanneer kritiek gevaarlijk wordt
De bedreigingen richting Fortuyn namen toe.
Bij JENSEN uitte Fortuyn zijn zorgen omtrent zijn veiligheid: ‘’Als je ziet wat ik af en toe in de brievenbus krijg aan bedreigingen, daar word je niet vrolijk van.’’ Ook sprak Fortuyn regelmatig over demonisering richting hem. ‘’En de Nederlandse regering, en dat vind ik dus een bloody shame, helpt mee een klimaat te creëren van demonisering van mijn persoon.’’
Ook ging het interview over een mogelijke aanslag op Fortuyn. ‘’Als mij wat gebeurt, dan zijn zij (politieke concurrenten) medeverantwoordelijk. En dan kunnen ze niet hun handen ervanaf trekken in de zin van: ik heb die aanslag niet gepleegd. Je hebt het klimaat mee gecreëerd en dat moet stoppen.”
Drama op het Mediapark
De campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen ging verder. Op 6 mei 2002, 9 dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen, had Fortuyn een radio-interview met Ruud de Wild gepland op het Mediapark bij de radiostudio van 3FM. Kort na 18:00 liep Fortuyn het gebouw uit naar de parkeerplaats waar zijn auto geparkeerd stond. Op dat moment komt er een man met een baseballpet op hem afgelopen.
Hij liep om Fortuyn heen en trok zijn pistool. In totaal loste hij vijf schoten op de politicus. Hulpdiensten kwamen ter plaatse voor reanimatie, maar het mocht niet meer baten. Fortuyn overleed kort na de aanslag. Hij is 54 jaar oud geworden. De eerste politieke moord in de moderne Nederlandse geschiedenis.
Een schokgolf ging door het land. Nederland was in rouw en de aanslag werd wereldnieuws. Veel politici waren compleet ondersteboven van dit nieuws en minister-president Wim Kok hield een toespraak waarin hij opriep om de kalmte te bewaren. Onder andere in Den Haag braken rellen uit, waarbij een auto dichtbij het Binnenhof in brand werd gestoken.
De schutter werd korte tijd na de aanslag, bij een tankstation, door twee agenten aangehouden. Het bleek te gaan om Volkert van der Graaf, een milieuactivist.
Verder zonder leider
Vrijwel direct na de aanslag kwam de vraag of de verkiezingen wel door moesten gaan. De dag na de aanslag besloot het demissionaire kabinet Kok-II in samenspraak met de LPF en de familie van Fortuyn om de verkiezingen op 15 mei wel te laten doorgaan.
De LPF-woordvoerder Mat Herben kondigde aan dat de LPF ‘gewoon’ zou meedoen met de verkiezingen, met Pim Fortuyn als lijstaanvoerder, ondanks zijn overlijden.
Lijst Pim Fortuyn kwam na de verkiezingen met maar liefst 26 zetels de Tweede Kamer binnen. De LPF werd daarmee de grootste nieuwkomer in de Nederlandse geschiedenis en de tweede partij van het land.
De partij stapte samen met het CDA (de grootste partij) en de VVD in het kabinet Balkenende-I. Het kabinet werd niet bepaald een succes, het kabinet viel al na 87 dagen uit elkaar. Het werd het kortst zittende kabinet uit de Nederlandse geschiedenis.
Door ruzies over het leiderschap binnen de LPF werd de partij steeds minder populair en werd de partij in 2008 definitief opgeheven.
De erfenis van Fortuyn
Pim Fortuyn heeft een ontzettend grote invloed gehad op Nederland. Pim Fortuyn bracht onderwerpen naar het politieke landschap die nog steeds actueel zijn, zoals migratie en integratie. Verschillende partijen zoals de PVV en FvD zetten zich nog in voor deze onderwerpen en zijn populair bij de kiezer.
Fortuyn heeft veel invloed gehad op kiezers, zo blijkt uit een onderzoek van EenVandaag uit 2022.
Zo blijkt uit het onderzoek dat maar liefst 23 procent, bijna een kwart van het onderzoekspanel, interesse kreeg in de politiek, onder andere door Fortuyn. Ook kwam uit het onderzoek dat 72 procent van alle kiezers vindt dat Fortuyn belangrijk is geweest voor Nederland en dat er voor veel van zijn plannen, zoals opvang vluchtelingen in eigen regio, nog veel draagvlak is.